De schandpaal op het Romeinse Forum in Zadar

Toegangszuil voor de tempel van Jupiter

In de Romeinse tijd vormden twee Korinthische zuilen de ingang van het Capitool, de tempel van Jupiter. Eén ervan is goed bewaard gebleven en staat nu bekend als de schandpaal op het Forum in Zadar.
Forum Zadar in romeinse periode
Zo zag het forum er uit in de Romeinse periode. Let op de twee zuilen en de tempel op het hogere gedeelte. Links de basilica.

De griffioen boven de schandpaal in Zadar

In de 13 de eeuw kwam er een griffioen boven op de zuil en zo veranderde de zuil in een schandpaal. Maar het symbool van de griffioen had toen al een hele geschiedenis achter de rug.

Een griffioen is een fabeldier, het is dus uitgevonden en bestaat niet in het echt. Het dier heeft een leeuwenlichaam, de kop en de vleugels van een adelaar, de oren van een paard en ook een hanenkam. Een griffioen is dus een combinatie van de twee sterkste dieren op land en in de lucht, een leeuw en een adelaar. Hierdoor wordt dit fabeldier gezien als een symbool van goddelijke of vorstelijke macht en als een goede beschermer van schatten.

Een heel speciaal dier, dus! Vandaar dat alleen enkele goden ze konden temmen en gebruiken. Onder hen de meedogenloze godin van de gerechtigde wraak Nemesis. Ze is een figuur uit de Griekse mythologie maar werd overgenomen door de Romeinen. Heel wat gladiatoren en generaals brachten offers aan haar en zagen haar als één van de belangrijkste goden.

Maar daarmee zijn we er nog niet. Hoe komen we van Nemesis naar het christendom?
kolom met griffioen
marmeren plaat met kruis
De kolom veranderde in schandpaal toen er bovenop een afbeelding van een griffioen kwam.
Marmeren plaat met kruis.

Van Nemesis naar Christus, van tempelzuil naar schandpaal

Het is ons bekend dat het christendom wel vaker zijn inspiratie haalde uit andere godsdiensten en tradities. Denk maar aan Kerstmis dat op hetzelfde moment valt als de oude Zonnewende of het Mariabeeldje dat aan een aanbeden eik werd gehangen. Ook een belangrijk symbool voor Christus, de griffioen, vond zijn oorsprong in de oude verhalen over de Griekse godin Nemesis. Toch werd en wordt het gezien als een symbool voor het christendom. De griffioen werd op de kolom geplaatst en symboliseerde de christelijke rechtvaardigheid. Op de zuil bevindt zich ook een marmeren plaat met een kruis. Zo werd het christendom duidelijk zichtbaar op deze belangrijke plaats.

De legende vertelt dat van zodra dat deze kruisen in contact kwamen met de pilaar deze in de ganse lengte openbarstte – zonder te vallen- en de slechte geest de pilaar verliet.

panoramische tekening Zadar
Konrad von Grünenberg , een Duitse pelgrim die Zadar bezocht op weg naar het Heilig Land in 1486, maakte deze panoramische tekening waarop duidelijk de griffioen op de kolom te zien is.

De toegangszuil veranderde in een schandpaal in de 13de eeuw

In de middeleeuwen vonden regelmatig gruwelijke straffen plaats, zoals vergeetputten en zware lijfstraffen. Ook een schandpaal was een frequent gebruikte straf. In de periode van de middeleeuwen werd deze zuil omgedoopt tot schandpaal. De schandpaal op het forum werd vooral gebruikt om dieven en overspelige vrouwen vast te ketenen. Dat vastketenen gebeurde door ringbouten, die nog goed te zien zijn op de paal. Het was altijd een heel spektakel en meestal kwam heel de stad bijeen om te lachen en te spotten met de ongelukkigen. Want dat was het hele doel van zo’n paal, om vernederd te worden. Dit was meestal voor één dag, en vooral voor personen die de hoge opgelegde boetes voor hun misdrijf niet konden betalen. In 1840 kwam een einde aan dit middeleeuwse ritueel. Een ritueel waar Zadar niet trots op is.
middeleeuwse citerne Zadar
De middeleeuwse citerne die toen ondergronds lag, steekt er nu bovenuit.
Tekst Dolf Lammens Nog meer over de geschiedenis van Zadar vind je ook op de website van Zadar Tourist Board.

Pin It on Pinterest

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten